Tarih, grafiklerle · İmparatorluklar
İspanyol İmparatorluğu
1492 — 1976
Dört yüz seksen dört yıl sürdü, ama Amerika kıtasındaki üç yüz yıllık yönetimi on beş yılda bitti. Bu sayfa üç şey gösteriyor: hangi toprağın ne kadar elde tutulduğunu, gümüşün kurduğu şehri ve aynı yüzyılda kıtanın nüfusuna ne olduğunu.
01
1492 – 1976
Dört yüz seksen dört yılın dört perdesi
İlk perdede kıta alınır ve aynı yüzyılda nüfusu çöker. İkincisi gümüş çağıdır: bir maden şehri Avrupa’nın başkentlerinden kalabalık olur. Üçüncüsü on beş yıllık bir kopuşla biter. Dördüncüsü, yüz elli bir yıl süren kalıntıların hikâyesidir.
02
1492 – 1976
Turuncu çubukların sağ ucu bir duvar
Amerika anakarasındaki bütün topraklar 1816 ile 1825 arasında, dokuz yıl içinde ayrıldı — üç yüz yıl elde tutulduktan sonra. Britanya’nın sömürgeleri elli yıla yayılarak bağımsızlaştı; İspanya’nınkiler bir kuşakta. Adalar yetmiş üç yıl daha kaldı ve 1898’de tek bir savaşta gitti.
Sömürgeler ve elde tutuldukları süre
Çubuğun sol ucu alınma, sağ ucu ayrılma yılı. Bir çubuğun üzerine gelin.
03
~1600
Gümüşü çıkaran şehir, harcayan başkentten büyüktü
Potosí, And Dağları’nda dört bin metre yükseklikte, ağaçsız bir dağın eteğinde bir maden şehriydi. 1600 dolaylarında yaklaşık yüz altmış bin kişiyle Londra’ya yaklaşıyor, gümüşü alan Sevilla’yı ve imparatorluğun başkenti Madrid’i geride bırakıyordu.
1600 dolaylarında büyük şehirler
Bin kişi. Bir çubuğun üzerine gelin.
04
1492 – 1650
Aynı yüzyılın öbür sayısı
Potosí’nin dünyanın en büyük şehirlerinden biri olduğu yüzyıl, aynı zamanda Amerika kıtasının yerli nüfusunun yaklaşık yüzde doksan azaldığı yüzyıldı. Bu, sayfadaki en belirsiz ve en ağır veridir — ve bu yüzden eğri değil çubuk kullanıldı.
05
Özet
Rakamlarla bir imparatorluk
Sayfadaki bütün grafiklerin arkasında duran altı sayı.
06
Fotoğraflarla
Sayfadaki grafiklerin anlattığı yılların görselleri. Sağa sola kaydırabilir ya da okları kullanabilirsiniz; dokunmadığınızda şerit kendi kendine ilerler. Bir görsele tıklayınca büyür.
484
Başladığı yıl, bitirdiği kıta haritada yoktu
1492’de Atlantik’in öbür yakası Avrupa haritalarında bulunmuyordu. 1976’da imparatorluk, o kıtadaki son toprağını kaybedeli yüz elli bir yıl olmuştu ve elinde yalnızca Afrika’da bir çöl kalmıştı. Aradaki dört yüz seksen dört yıl, tek bir devletin ömrü.
Kaynaklar ve yöntem
- Yerli nüfus tahminleri bu sayfadaki en belirsiz veridir. 1492 için önerilen değerler sekiz milyondan yüz milyona kadar uzanır; sayfada bugün en çok kabul gören orta aralık kullanılmış ve bütün değerler ~ ile işaretlenmiştir.
- Nüfus kesitleri arasına çizgi çekilmemiştir. Çubuk bir ölçek gösterir, eğri ise bir seyir iddia eder; elimizdeki veri yıl yıl bir seyri taşımaz. Sayılar bütün kıtayı kapsar, yalnızca İspanyol yönetimindeki bölgeleri değil.
- Düşüşün başlıca sebebi, kıtada bağışıklık bulunmayan salgın hastalıklardır; savaş, zorla çalıştırma ve yerinden etme bunu ağırlaştırmıştır. Grafik bir sebep sıralaması yapmaz, yalnızca ölçeği gösterir.
- Sömürgelerde alınma yılı ilk kalıcı yönetimin kurulduğu yıldır; bitiş yılı bağımsızlığın tanındığı ya da toprağın bırakıldığı yıldır. Bağımsızlık ilanı ile tanınma arasında çoğu zaman yıllar vardır ve tarihler kaynaklara göre değişir.
- Erken modern şehir nüfusları tahmindir ve kaynaklara göre önemli farklar gösterir. Potosí’nin nüfusu madenin verimine bağlı olarak yüzyıl içinde büyük dalgalanmalar göstermiştir; grafikteki değer zirve dönemine aittir.