epokta.

Tarih, grafiklerle · İmparatorluklar

İspanyol İmparatorluğu

1492 — 1976

Dört yüz seksen dört yıl sürdü, ama Amerika kıtasındaki üç yüz yıllık yönetimi on beş yılda bitti. Bu sayfa üç şey gösteriyor: hangi toprağın ne kadar elde tutulduğunu, gümüşün kurduğu şehri ve aynı yüzyılda kıtanın nüfusuna ne olduğunu.

484yıl
15yılda anakara gitti
406yıl: Küba
~160bin: Potosí, 1600
~%90nüfus düşüşü

01

1492 – 1976

Dört yüz seksen dört yılın dört perdesi

İlk perdede kıta alınır ve aynı yüzyılda nüfusu çöker. İkincisi gümüş çağıdır: bir maden şehri Avrupa’nın başkentlerinden kalabalık olur. Üçüncüsü on beş yıllık bir kopuşla biter. Dördüncüsü, yüz elli bir yıl süren kalıntıların hikâyesidir.

    02

    1492 – 1976

    Turuncu çubukların sağ ucu bir duvar

    Amerika anakarasındaki bütün topraklar 1816 ile 1825 arasında, dokuz yıl içinde ayrıldı — üç yüz yıl elde tutulduktan sonra. Britanya’nın sömürgeleri elli yıla yayılarak bağımsızlaştı; İspanya’nınkiler bir kuşakta. Adalar yetmiş üç yıl daha kaldı ve 1898’de tek bir savaşta gitti.

    Sömürgeler ve elde tutuldukları süre

    Çubuğun sol ucu alınma, sağ ucu ayrılma yılı. Bir çubuğun üzerine gelin.

    Alınma yılı ilk kalıcı yönetimin kurulduğu yıldır; bitiş yılı bağımsızlığın tanındığı ya da toprağın bırakıldığı yıldır. İkisi de kaynaklara göre birkaç yıl değişir: bağımsızlık ilanı ile tanınma arasında çoğu zaman yıllar vardır. Liste başlıca toprakları kapsar, hepsini değil.

    03

    ~1600

    Gümüşü çıkaran şehir, harcayan başkentten büyüktü

    Potosí, And Dağları’nda dört bin metre yükseklikte, ağaçsız bir dağın eteğinde bir maden şehriydi. 1600 dolaylarında yaklaşık yüz altmış bin kişiyle Londra’ya yaklaşıyor, gümüşü alan Sevilla’yı ve imparatorluğun başkenti Madrid’i geride bırakıyordu.

    1600 dolaylarında büyük şehirler

    Bin kişi. Bir çubuğun üzerine gelin.

    Erken modern şehir nüfusları tahmindir ve kaynaklara göre önemli farklar gösterir; bütün değerler ~ ile işaretlenmiştir. Liste seçilmiştir: dönemin bütün büyük şehirleri değil, karşılaştırmayı kuran şehirler alınmıştır. Potosí’nin nüfusu madenin verimine bağlı olarak yüzyıl içinde büyük dalgalanmalar gösterdi.

    04

    1492 – 1650

    Aynı yüzyılın öbür sayısı

    Potosí’nin dünyanın en büyük şehirlerinden biri olduğu yüzyıl, aynı zamanda Amerika kıtasının yerli nüfusunun yaklaşık yüzde doksan azaldığı yüzyıldı. Bu, sayfadaki en belirsiz ve en ağır veridir — ve bu yüzden eğri değil çubuk kullanıldı.

    Amerika kıtasının yerli nüfusu

    Dört kesit, milyon kişi. Bir çubuğun üzerine gelin.

    1492 için önerilen değerler sekiz milyondan yüz milyona kadar uzanır; buradaki, bugün en çok kabul gören orta aralıktır ve ~ ile işaretlenmiştir. Kesitler arasına çizgi çekilmedi: çubuk bir ölçek gösterir, eğri ise bir seyir iddia eder ve elimizdeki veri bunu taşımaz. Sayılar bütün kıtayı kapsar, yalnızca İspanyol yönetimindeki bölgeleri değil.

    Sebep neydi

    0bağışıklık

    Başlıca sebep, kıtada hiç görülmemiş hastalıklardı: çiçek, kızamık, tifüs. Bağışıklığı olmayan bir nüfusta bunlar çoğu zaman fetihten önce, ticaret yollarıyla yayıldı. Savaş, zorla çalıştırma ve yerinden etme bunu ağırlaştırdı.

    Grafik bir sebep sıralaması yapmaz. Yalnızca ölçeği gösterir — ve bu ölçek, kayıtlı tarihteki en büyük nüfus düşüşlerinden biridir.

    05

    Özet

    Rakamlarla bir imparatorluk

    Sayfadaki bütün grafiklerin arkasında duran altı sayı.

    06

    Fotoğraflarla

    Sayfadaki grafiklerin anlattığı yılların görselleri. Sağa sola kaydırabilir ya da okları kullanabilirsiniz; dokunmadığınızda şerit kendi kendine ilerler. Bir görsele tıklayınca büyür.

    484

    Başladığı yıl, bitirdiği kıta haritada yoktu

    1492’de Atlantik’in öbür yakası Avrupa haritalarında bulunmuyordu. 1976’da imparatorluk, o kıtadaki son toprağını kaybedeli yüz elli bir yıl olmuştu ve elinde yalnızca Afrika’da bir çöl kalmıştı. Aradaki dört yüz seksen dört yıl, tek bir devletin ömrü.

    Ondan sonra gelen: Britanya İmparatorluğu →

    Kaynaklar ve yöntem

    • Yerli nüfus tahminleri bu sayfadaki en belirsiz veridir. 1492 için önerilen değerler sekiz milyondan yüz milyona kadar uzanır; sayfada bugün en çok kabul gören orta aralık kullanılmış ve bütün değerler ~ ile işaretlenmiştir.
    • Nüfus kesitleri arasına çizgi çekilmemiştir. Çubuk bir ölçek gösterir, eğri ise bir seyir iddia eder; elimizdeki veri yıl yıl bir seyri taşımaz. Sayılar bütün kıtayı kapsar, yalnızca İspanyol yönetimindeki bölgeleri değil.
    • Düşüşün başlıca sebebi, kıtada bağışıklık bulunmayan salgın hastalıklardır; savaş, zorla çalıştırma ve yerinden etme bunu ağırlaştırmıştır. Grafik bir sebep sıralaması yapmaz, yalnızca ölçeği gösterir.
    • Sömürgelerde alınma yılı ilk kalıcı yönetimin kurulduğu yıldır; bitiş yılı bağımsızlığın tanındığı ya da toprağın bırakıldığı yıldır. Bağımsızlık ilanı ile tanınma arasında çoğu zaman yıllar vardır ve tarihler kaynaklara göre değişir.
    • Erken modern şehir nüfusları tahmindir ve kaynaklara göre önemli farklar gösterir. Potosí’nin nüfusu madenin verimine bağlı olarak yüzyıl içinde büyük dalgalanmalar göstermiştir; grafikteki değer zirve dönemine aittir.