epokta.

Tarih, grafiklerle · İmparatorluklar

Roma

MÖ 27 — MS 476

Bir cumhuriyetin yerine kurulan imparatorluk, beş yüz yıl sonra batıda sona erdi — ama doğuda bin yıl daha sürdü. Aşağıdaki sayfa bu ömrü imparatorların saltanat süreleri, dönüm noktaları ve bölünmenin ardından iki yarının hikâyesiyle gösteriyor.

503yıl, batıda
~70imparator
~5milyon km² zirve
49yıllık kriz
1.058yıl doğuda

01

MÖ 27 – MS 476

Beş yüz yılın beş dönemi

İlk yüz yirmi yıl kuruluş ve genişleme, sonraki seksen dört yıl zirve, ardından yüz yıllık bir kriz ve iki yüz yıllık yeniden kuruluş. Sondaki seksen bir yıl yalnızca batıya aittir.

    02

    MÖ 27 – MS 476

    Kırk bir yıldan bir yıla

    Augustus kırk bir yıl hüküm sürdü; son imparator bir yıl bile dayanamadı. Çizelgedeki boşluklar tesadüf değil: üçüncü yüzyılda imparatorlar o kadar hızlı değişti ki tek tek göstermek okunmaz olurdu.

    Seçilmiş imparatorlar

    Çubuğun uzunluğu saltanat süresini, sağdaki sayı yıl sayısını gösterir.

    On altı seçilmiş imparator. Tam liste yetmişi aşar ve hangi gaspçının sayılacağı kaynaklara göre değişir; MS 235–284 arasındaki onlarca kısa saltanat burada tek tek gösterilmemiştir.

    03

    MÖ 27 – MS 476

    On dönüm noktası

    Noktaların dağılımı imparatorluğun ritmini veriyor: ilk üç yüz yılda dört dönüm noktası varken, son yüz elli yılda altı tane var. Değişimin hızlanması çöküşün de göstergesidir.

    Dönüm noktaları

    Bir noktaya gelin: olayın tarihi görünür.

    Seçilmiş on olay. MÖ 1 ile MS 1 arasında sıfır yılı yoktur; eksende bu bir yıllık fark gösterilmemiştir.

    Kriz yüzyılı

    49yılda onlarca imparator

    MS 235 ile 284 arasında tahta çıkanların büyük çoğunluğu kendi askerleri tarafından öldürüldü. Aynı dönemde imparatorluk bir süre üçe bölündü, para değer kaybetti ve salgın yayıldı.

    Krizi bitiren şey reform değil, yönetimin bölünmesiydi: Diocletianus imparatorluğu dört yöneticiye ayırdı ve tek yönetim geleneği sona erdi.

    04

    MS 395 – 1453

    Seksen bir yıla karşı bin elli sekiz

    İmparatorluk 395’te ikiye ayrıldığında iki yarı da aynı devletin parçasıydı. Batı seksen bir yıl sonra sona erdi; doğu, başkenti Konstantinopolis’ten bin elli sekiz yıl daha yönetti. “Roma’nın çöküşü” aslında yarısının çöküşüdür.

    Bölünmeden sonra iki imparatorluk

    Her iki çubuk da 395’te başlıyor.

    Doğu Roma çağdaşları tarafından da “Roma” olarak adlandırılıyordu; “Bizans” adı on altıncı yüzyılda tarihçiler tarafından verilmiştir. 1453 tarihi Konstantinopolis’in düşüşüdür.

    05

    Özet

    Rakamlarla imparatorluk

    Sayfadaki bütün grafiklerin arkasında duran altı sayı.

    06

    Fotoğraflarla

    Sayfadaki grafiklerin anlattığı yılların görselleri. Sağa sola kaydırabilir ya da okları kullanabilirsiniz; dokunmadığınızda şerit kendi kendine ilerler. Bir görsele tıklayınca büyür.

    1453

    Roma aslında 476’da değil, 1453’te bitti

    Konstantinopolis düştüğünde şehri savunanlar kendilerini hâlâ Romalı olarak adlandırıyordu. Şehri alan da bir sonraki sayfanın konusudur.

    Devamı: Fatih →

    Kaynaklar ve yöntem

    • Tarihler için standart Roma tarihi kaynakları ve ansiklopedi maddeleri esas alınmıştır.
    • İmparator sayısı, hangi gaspçının ve ortak imparatorun sayıldığına göre değişir; sayfada “~70” kullanılmıştır. Çizelgede yalnızca on altı imparator gösterilmiştir.
    • Zirvedeki yüzölçümü karşılaştırmalı imparatorluk çalışmalarındaki tahmindir; ölçüme değil harita hesabına dayanır.
    • Yol ağı uzunluğu için taş döşeli ana yollar esas alınmıştır; toprak yollarla birlikte toplam çok daha fazladır.
    • Doğu Roma için “Bizans” adı kullanılmamıştır: bu ad çağdaşlarına değil, on altıncı yüzyıl tarihçilerine aittir.
    • Takvimde sıfır yılı bulunmadığından MÖ 1 ile MS 1 arasındaki bir yıllık fark grafiklerde gösterilmemiştir.