epokta.

Tarih, grafiklerle · Teknoloji

Aşı

1796 — bugün

Çiçek hastalığı 1967’de yılda on beş milyon kişiyi hasta ediyordu; 1980’de yeryüzünden silindi. İnsanlık tarihinde tamamen yok edilen tek insan hastalığı bu — ve kırk dört yıldır ikincisi yok.

228yıl
1yok edilen hastalık
13yılda sıfıra
%99,9kızamık düşüşü
1/12çocuk ölümü

01

1796 – 2024

İki yüz yirmi sekiz yılın dört perdesi

İlk perdede elde tek bir aşı vardır ve nasıl işlediği bilinmez. İkincisinde aşı üretmek bir yönteme dönüşür. Üçüncüsünde dünya ölçeğinde kampanyalar başlar. Dördüncüsünde bir hastalık silinir.

    02

    1950 – 1980

    On beş milyondan sıfıra, on üç yılda

    Aşı 1796’da bulundu ama vaka sayısı 1967’ye kadar düşmedi. Eğriyi indiren şey aşının varlığı değil, onu her yere ulaştıran bir kampanyaydı. Bir buluş ile bir sonuç arasında yüz yetmiş bir yıl var.

    Çiçek hastalığı vaka sayısı

    Kesik çizgi kampanyanın başlangıcı. Bir noktanın üzerine gelin.

    Sayılar bildirilen vakalardır ve gerçek sayı her zaman daha yüksektir; 1967 öncesi için değerler tahmindir. Eğrinin sıfıra inmesi bir bildirim eksikliği değil, doğrulanmış bir yok oluştur: son doğal vaka 1977’de görüldü ve yok edilme 1980’de resmen ilan edildi. Noktalar arasındaki mesafe eşit değildir.

    Neden ikincisi yok

    44yıldır bir tane

    Çiçek yok edilebildi çünkü yalnızca insanda bulunuyordu, belirtileri açıktı ve aşısı tek dozda işe yarıyordu.

    Öbür hastalıkların çoğu hayvanlarda da barınıyor ya da belirtisiz taşınabiliyor. Bir hastalığı yok etmek bir aşı bulmaktan zor.

    03

    Öncesi ve sonrası

    Aynı ülke, aynı hastalık, iki dönem

    Kızamık aşı öncesinde yılda beş yüz otuz bin kişiyi hasta ediyordu; bugün iki yüz. Boğmacadaki düşüş ise çok daha az — çünkü o aşının koruması zamanla zayıflıyor. Grafikteki çizgilerin uzunluğu bu farkı gösteriyor.

    Aşı öncesi ve sonrası yıllık vaka sayısı

    Yatay eksen karekök ölçeğinde. Bir satırın üzerine gelin.

    Değerler Amerika Birleşik Devletleri için yıllık ortalama bildirilen vakalardır; bu ülke aşı öncesi ve sonrası için karşılaştırılabilir bir dizisi olduğu için seçilmiştir ve sayılar başka ülkeler için farklıdır. Yatay eksen karekök ölçeğindedir: doğrusal bir eksende sıfıra yakın değerler ile beş yüz bin aynı grafikte okunamazdı. Bu yüzden mesafeler oran değil, sıra gösterir.

    04

    1800 – 2022

    Bu eğri yalnızca aşının eseri değil

    1800’de doğan her yüz çocuktan kırk üçü beş yaşını göremiyordu; bugün dördü. Bu düşüşü tek başına aşıya bağlamak yanlış olur: temiz su, beslenme ve antibiyotikler de aynı dönemde yaygınlaştı. Grafik bir sebep değil, bir bağlam.

    Beş yaşından önce ölen çocukların oranı

    Dünya geneli. Bir noktanın üzerine gelin.

    Oran dünya geneli içindir ve tahminlere dayanır; 1950 öncesi için veriler seyrek kayıtlardan geriye dönük hesaplanmıştır. Eğri yalnızca aşıya bağlanamaz: temiz su, beslenme, doğum bakımı ve antibiyotikler de aynı dönemde yaygınlaştı ve bu etkenleri birbirinden ayıran güvenilir bir dizi yoktur.

    05

    Özet

    Rakamlarla bir teknoloji

    Sayfadaki bütün grafiklerin arkasında duran altı sayı.

    06

    Fotoğraflarla

    Sayfadaki grafiklerin anlattığı yılların görselleri. Sağa sola kaydırabilir ya da okları kullanabilirsiniz; dokunmadığınızda şerit kendi kendine ilerler. Bir görsele tıklayınca büyür.

    1

    Yok edilen hastalık

    Aşı 1796’da bulundu; ilk hastalık 1980’de yok edildi. Aradaki yüz seksen dört yıl, bir buluşun kendi başına yetmediğini gösteriyor. Eğriyi sıfıra indiren şey bilgi değil, örgütlenmeydi.

    Kampanyanın en zor cephesi: Hindistan →

    Kaynaklar ve yöntem

    • Çiçek vaka sayıları bildirilen vakalardır ve gerçek sayı her zaman daha yüksektir; 1967 öncesi için değerler tahmindir.
    • Eğrinin sıfıra inmesi bir bildirim eksikliği değil, doğrulanmış bir yok oluştur: son doğal vaka 1977’de görüldü, yok edilme 1980’de ilan edildi.
    • Aşı öncesi ve sonrası vaka sayıları Amerika Birleşik Devletleri içindir ve başka ülkeler için farklıdır. Yatay eksen karekök ölçeğindedir; mesafeler oran değil sıra gösterir.
    • Çocuk ölüm oranı dünya geneli içindir ve tahminlere dayanır; 1950 öncesi için veriler seyrek kayıtlardan geriye dönük hesaplanmıştır.
    • Çocuk ölüm eğrisi yalnızca aşıya bağlanamaz: temiz su, beslenme, doğum bakımı ve antibiyotikler de aynı dönemde yaygınlaştı.