Tarih, grafiklerle · İmparatorluklar
Osmanlı
1299 — 1922
Söğüt çevresindeki bir uç beyliği olarak başladı, üç kıtaya yayıldı, altı yüz yirmi üç yıl sonra bir meclis kararıyla sona erdi. Aşağıdaki sayfa bu ömrü otuz altı saltanat, on iki savaş ve on bir antlaşma üzerinden gösteriyor.
01
1299 – 1922
Altı dönem, altı yüz yirmi üç yıl
Aşağıdaki dönemlere ayırma Türkiye’deki ders kitabı geleneğidir; tarihçiler arasında tartışmalıdır ve “duraklama” ile “gerileme” gibi adlandırmalar bugün büyük ölçüde terk edilmiştir. Burada okumayı kolaylaştırdığı için kullanılıyor, bir yargı olarak değil.
02
1299 – 1922
Otuz altı padişah
Tek bir hanedan, altı yüz yirmi üç yıl. Çizelgedeki her çubuk bir saltanat; üç padişah iki kez tahta çıktığı için iki çubuğu var. 1402 ile 1413 arasındaki boşluk, Ankara Savaşı’ndan sonraki Fetret Devri’dir: on bir yıl boyunca tahtta tek bir isim yoktur.
Ortalama saltanat
17yıl
36 padişah, 612 yıllık saltanat süresi
En uzun saltanat
46yıl
I. Süleyman, 1520–1566
En kısa saltanat
93gün
V. Murad, 1876
Fetret Devri
11yıl
1402–1413, tahtta tek bir isim yok
Saltanat çizelgesi
Çubuğun uzunluğu saltanat süresini, konumu takvimdeki yerini gösterir. Bir çubuğa gelin: yıllar ve not görünür.
03
1683
Zirve ve dönüm noktası
İmparatorluk en geniş sınırlarına 1683’te, İkinci Viyana Kuşatması sırasında ulaştı. Kuşatma bozgunla bitti, ardından on altı yıl süren savaş geldi ve 1699’da Karlofça ile ilk büyük toprak kaybı yaşandı. Zirve ile ilk kayıp arasında on altı yıl var.
04
1568 – 1918
Üç yüz elli yılda on iki savaş
Osmanlı ile Rusya arasındaki savaşlar imparatorluğun son üç yüzyılının ana ekseni oldu. İlk üç savaşta üstünlük değişkenken, 1768’den sonraki beş savaşın tamamı kaybedildi ve her biri toprak kaybıyla bitti. Kırım Savaşı bu dizideki tek istisnadır — kazanılmasının nedeni de müttefiklerdir.
Savaşlar ve sonuçları
Çubuğun uzunluğu savaşın süresini, rengi kazanan tarafı gösterir.
05
1793 – 1917
Yüz yirmi yıllık ıslahat
Modernleşme çabası orduyla başladı, hukuka ve eğitime yayıldı, en sonunda anayasaya ulaştı. Matriste her kare bir düzenlemeyi gösteriyor; sütunlar onar yıllıktır. Yoğunluk 1830’lar ile 1870’ler arasında toplanıyor — Tanzimat kuşağının dönemi.
Islahatların onar yıllık dağılımı
Bir kareye gelin: düzenlemenin adı ve tarihi görünür.
06
1699 – 1920
Antlaşmalarla küçülmek
İmparatorluğun son iki yüz yılı, kaybedilen toprakların antlaşmalarla kayda geçirildiği bir dizidir. Karlofça ile başlayan bu dizi, aralarındaki mesafenin giderek kısalmasıyla dikkat çeker: 1699 ile 1774 arasında iki antlaşma varken, 1878 ile 1920 arasında beş antlaşma vardır.
07
Özet
Rakamlarla imparatorluk
Sayfadaki bütün grafiklerin arkasında duran altı sayı.
08
Fotoğraflarla
Sayfadaki grafiklerin anlattığı yılların görselleri. Sağa sola kaydırabilir ya da okları kullanabilirsiniz; dokunmadığınızda şerit kendi kendine ilerler. Bir görsele tıklayınca büyür.
623
1 Kasım 1922: saltanat kaldırıldı
Son padişah on altı gün sonra bir İngiliz zırhlısıyla İstanbul’dan ayrıldı. Bir yıl sonra aynı topraklarda cumhuriyet ilan edildi.
Kaynaklar ve yöntem
- Padişah listesi, saltanat yılları ve olay tarihleri için Türk Tarih Kurumu yayınları ile TDV İslâm Ansiklopedisi maddeleri esas alınmıştır.
- Dönemlere ayırma (Kuruluş, Yükselme, Duraklama, Gerileme, Dağılma) Türkiye’deki ders kitabı geleneğidir. Modern tarih yazımında bu adlandırma büyük ölçüde terk edilmiştir; sayfada yalnızca okumayı kolaylaştırdığı için kullanılmıştır.
- Yüzölçümü değerleri karşılaştırmalı imparatorluk çalışmalarındaki tahminlerdir. Tarihî sınırlar ölçülmemiş, haritalar üzerinden hesaplanmıştır; farklı çalışmalar farklı sayılar verir. Türkçe kaynaklarda sık geçen 20–24 milyon km² değerlerinin akademik karşılığı yoktur.
- 1299 kuruluş tarihi semboliktir; çağdaş bir belgeye dayanmaz. Osman Gazi’nin ölüm yılı için de kaynaklar 1323 ile 1326 arasında değişir.
- Osmanlı–Rus savaşlarının sayısı, hangi çatışmanın ayrı bir savaş sayıldığına göre değişir. Burada belli başlı on iki savaş alınmış, Birinci Dünya Savaşı’nın Kafkas cephesi ayrı bir kalem olarak gösterilmiştir.
- Kesin olmayan her değer sayfada “~” ile işaretlenmiştir. Ara dönem verisi bulunmayan seriler için ara değer üretilmemiştir.