Tarih, grafiklerle · İmparatorluklar
Pers İmparatorluğu
MÖ 550 — MÖ 330
Alan olarak listenin en büyüğü değil; ama zirvesinde dünyadaki her yüz kişiden kırk dördünü yönetiyordu ve bu oranı tarihte hiçbir imparatorluk geçmedi. Bu sayfa üç şey gösteriyor: on kralın çizelgesi, Herodotos’un satraplık vergi listesi ve o nüfus payı.
01
MÖ 550 – MÖ 330
İki yüz yirmi yılın dört perdesi
İlk perde bir kuşakta kurulan imparatorluktur: Medler, Lidya, Babil, Mısır. İkincisinde fetih değil yönetim kurulur. Üçüncüsü Yunan savaşlarının yenilgisiyle başlar ama yüz yirmi sekiz yıl sürer. Dördüncü perde yirmi sekiz yıldır ve dört kral görür.
02
MÖ 550 – MÖ 330
Yenilgiden sonra yüz kırk dokuz yıl daha
Yunanistan seferi MÖ 479’da bitti ve genellikle imparatorluğun çöküşünün başlangıcı sayılır. Oysa çizelgedeki en uzun iki saltanat — kırk bir ve kırk altı yıl — o yenilgiden sonra gelir. Asıl kararsızlık son sekiz yıldadır: üç kral, ikisi sarayda öldürülmüş.
Ahameniş kralları
Çubuğun uzunluğu saltanatın süresi. Bir çubuğun üzerine gelin.
03
Herodotos, III. kitap
Bir imparatorluğun bütçesi, iki bin beş yüz yıl önce
Herodotos yirmi vergi bölgesinin yıllık ödemesini tek tek yazmış: antik dünyadan bugüne kalan en ayrıntılı mali kayıtlardan biri. Hindistan çubuğu diğerlerinin dört katı, çünkü vergisini altın tozuyla ödüyordu — 360 altın talent, gümüş karşılığı 4.680.
Satraplıkların yıllık vergisi
En yüksek on iki bölge, gümüş talent. Bir çubuğun üzerine gelin.
04
Karşılaştırma
Aşılamayan tek rekor
Pers İmparatorluğu alan olarak Moğolların beşte biri, Britanya’nın altıda biri kadardı. Ama insanların bu kadar büyük bir bölümünü hiçbir imparatorluk yönetmedi: dünyadaki her yüz kişiden kırk dördü. İki bin beş yüz yıldır bu oran kırılmadı.
05
Özet
Rakamlarla bir imparatorluk
Sayfadaki bütün grafiklerin arkasında duran altı sayı.
06
Fotoğraflarla
Sayfadaki grafiklerin anlattığı yılların görselleri. Sağa sola kaydırabilir ya da okları kullanabilirsiniz; dokunmadığınızda şerit kendi kendine ilerler. Bir görsele tıklayınca büyür.
4
İki yüz yirmi yıl kurmak, dört yıl yıkmak
MÖ 334’te bir ordu Anadolu’ya geçti; MÖ 330’da imparatorluk yoktu. Yol ağı, satraplık düzeni ve posta teşkilatı ortadan kalkmadı — yeni sahibine geçti. İskender’in imparatorluğu, Perslerin kurduğu yönetim aygıtının üzerine oturdu.
Kaynaklar ve yöntem
- Vergi listesi Herodotos’un Tarih’inden (III.89–97) alınmıştır. Bu tek bir kaynaktır: Yunanca yazılmış ve olaylardan yaklaşık altmış yıl sonra derlenmiştir. İmparatorluğun kendi kayıtları değil, bir dış gözlemcinin aktardığı listedir; rakamların doğruluğu tartışmalıdır.
- Hindistan’ın vergisi 360 altın talenttir. Grafikte dönemin 13’e 1 değişim oranıyla gümüş talente çevrilmiştir; bu çevrim bir yorumdur ve kaynağın kendisinde yoktur.
- Nüfus payları tahmindir ve geniş bir belirsizlik taşır. Antik nüfuslar doğrudan sayımdan değil, tarım kapasitesi ve yerleşme yoğunluğu üzerinden hesaplanır.
- Kral listesinde kısa süreli gaspçılar yoktur. II. Kyros MÖ 559’dan beri kraldı; grafikte imparatorluğun kuruluş yılı olan MÖ 550 kullanılmıştır.
- Yunan savaşları hakkında bugüne kalan anlatıların hemen hepsi Yunan kaynaklıdır. Bu yüzden sayfada muharebe büyüklükleri ve zayiat grafiği yoktur; grafiklere yalnızca tarih, süre ve kaydedilmiş vergi rakamları girmiştir.