epokta.

Tarih, grafiklerle · İmparatorluklar

Selçuklular

1037 — 1308

Horasan’da kurulan devlet elli yılda Bağdat’tan Anadolu’ya uzandı, sonra beş kola ayrıldı. Doğudaki kol 1194’te bitti; batıdaki kol Anadolu’yu kalıcı biçimde Türk yurdu yaptı ve 1308’e kadar sürdü.

271yıl
5kol
1071Malazgirt
2ana devlet
1243Kösedağ

01

1037 – 1308

Beş dönem, iki devlet

Kronoloji iki hikâyeyi aynı çizgide taşıyor: Horasan’da kurulup İran ve Irak’a yayılan Büyük Selçuklu ile Anadolu’da kurulan kol. İkisi 1077 ile 1194 arasında aynı anda vardır.

    02

    1037 – 1308

    Bir hanedan, beş devlet

    Melikşah’ın 1092’deki ölümünden sonra devlet bölündü ama hanedan yok olmadı: aynı aileden beş ayrı devlet çıktı. Çizelgede görüldüğü gibi bunların çoğu kısa ömürlüydü; en uzun yaşayan kol, en batıdaki olan Anadolu Selçuklu’dur.

    Hanedanın kolları

    Çubuğun uzunluğu devletin ömrünü, konumu takvimdeki yerini gösterir.

    Kuruluş ve sona eriş yılları kaynaklara göre bir iki yıl değişebilir; özellikle yan kolların sınırları tartışmalıdır.

    En uzun yaşayan kol

    231yıl, Anadolu’da

    Merkezden en uzaktaki kol, en uzun yaşayanı oldu. Doğudaki topraklar Harzemşahlar ve ardından Moğollar tarafından yutulurken Anadolu kolu Konya’da varlığını sürdürdü.

      03

      1037 – 1246

      İki koldaki sultanlar

      Çizelgenin en çarpıcı yeri 1092–1118 aralığı: Büyük Selçuklu’da taht kavgaları sürerken Anadolu kolu Haçlı seferleriyle uğraşıyor ve başkentini kaybediyordu. İki kol bir daha birleşmedi.

      Sultanlar ve saltanat süreleri

      Rengi kolu, uzunluğu saltanat süresini gösterir.

      Seçilmiş on üç sultan; her iki koldaki tam liste daha uzundur. Taht kavgalarının sürdüğü yıllarda aynı anda birden fazla iddia sahibi bulunduğu için bazı aralıklar kaynaklara göre değişir.

      04

      1040 – 1308

      İki savaş, iki yön

      Selçuklu tarihi iki muharebe arasında okunabilir: 1071’de Malazgirt Anadolu’nun kapısını açtı, 1243’te Kösedağ o kapıyı Moğollara devretti. Aradaki yüz yetmiş iki yılda Anadolu’nun dili, mimarisi ve yerleşim düzeni değişti.

      Dönüm noktaları

      Bir noktaya gelin: olayın yılı görünür.

      Seçilmiş on olay. Anadolu Selçuklu’nun sona eriş yılı için kaynaklar 1307 ile 1308 arasında değişir.

      05

      Özet

      Rakamlarla Selçuklular

      Sayfadaki bütün grafiklerin arkasında duran altı sayı.

      06

      Fotoğraflarla

      Sayfadaki grafiklerin anlattığı yılların görselleri. Sağa sola kaydırabilir ya da okları kullanabilirsiniz; dokunmadığınızda şerit kendi kendine ilerler. Bir görsele tıklayınca büyür.

      1071

      Malazgirt’ten Kösedağ’a: 172 yıl

      Anadolu Selçuklu sona erdiğinde ortaya çıkan beyliklerden biri, iki kuşak sonra bir imparatorluğa dönüşecekti.

      Devamı: Osmanlı →

      Kaynaklar ve yöntem

      • Tarihler ve hanedan listeleri için Türk Tarih Kurumu yayınları ile TDV İslâm Ansiklopedisi maddeleri esas alınmıştır.
      • Kolların kuruluş ve sona eriş yılları kaynaklara göre bir iki yıl değişir; özellikle Kirman ve Suriye kollarının sınırları tartışmalıdır.
      • Sultan listesi seçilmiştir. Taht kavgalarının sürdüğü dönemlerde aynı anda birden fazla iddia sahibi bulunduğundan bazı saltanat aralıkları örtüşür.
      • Anadolu Selçuklu’nun sona eriş yılı için kaynaklar 1307 ile 1308 arasında değişir; sayfada 1308 kullanılmıştır.
      • Malazgirt ve Miryokefalon için asker sayıları dönem kaynaklarında büyük fark gösterdiğinden bu sayfada hiçbir asker rakamı kullanılmamıştır.