Tarih, grafiklerle · İmparatorluklar
Selçuklular
1037 — 1308
Horasan’da kurulan devlet elli yılda Bağdat’tan Anadolu’ya uzandı, sonra beş kola ayrıldı. Doğudaki kol 1194’te bitti; batıdaki kol Anadolu’yu kalıcı biçimde Türk yurdu yaptı ve 1308’e kadar sürdü.
01
1037 – 1308
Beş dönem, iki devlet
Kronoloji iki hikâyeyi aynı çizgide taşıyor: Horasan’da kurulup İran ve Irak’a yayılan Büyük Selçuklu ile Anadolu’da kurulan kol. İkisi 1077 ile 1194 arasında aynı anda vardır.
02
1037 – 1308
Bir hanedan, beş devlet
Melikşah’ın 1092’deki ölümünden sonra devlet bölündü ama hanedan yok olmadı: aynı aileden beş ayrı devlet çıktı. Çizelgede görüldüğü gibi bunların çoğu kısa ömürlüydü; en uzun yaşayan kol, en batıdaki olan Anadolu Selçuklu’dur.
03
1037 – 1246
İki koldaki sultanlar
Çizelgenin en çarpıcı yeri 1092–1118 aralığı: Büyük Selçuklu’da taht kavgaları sürerken Anadolu kolu Haçlı seferleriyle uğraşıyor ve başkentini kaybediyordu. İki kol bir daha birleşmedi.
Sultanlar ve saltanat süreleri
Rengi kolu, uzunluğu saltanat süresini gösterir.
04
1040 – 1308
İki savaş, iki yön
Selçuklu tarihi iki muharebe arasında okunabilir: 1071’de Malazgirt Anadolu’nun kapısını açtı, 1243’te Kösedağ o kapıyı Moğollara devretti. Aradaki yüz yetmiş iki yılda Anadolu’nun dili, mimarisi ve yerleşim düzeni değişti.
Dönüm noktaları
Bir noktaya gelin: olayın yılı görünür.
05
Özet
Rakamlarla Selçuklular
Sayfadaki bütün grafiklerin arkasında duran altı sayı.
06
Fotoğraflarla
Sayfadaki grafiklerin anlattığı yılların görselleri. Sağa sola kaydırabilir ya da okları kullanabilirsiniz; dokunmadığınızda şerit kendi kendine ilerler. Bir görsele tıklayınca büyür.
1071
Malazgirt’ten Kösedağ’a: 172 yıl
Anadolu Selçuklu sona erdiğinde ortaya çıkan beyliklerden biri, iki kuşak sonra bir imparatorluğa dönüşecekti.
Kaynaklar ve yöntem
- Tarihler ve hanedan listeleri için Türk Tarih Kurumu yayınları ile TDV İslâm Ansiklopedisi maddeleri esas alınmıştır.
- Kolların kuruluş ve sona eriş yılları kaynaklara göre bir iki yıl değişir; özellikle Kirman ve Suriye kollarının sınırları tartışmalıdır.
- Sultan listesi seçilmiştir. Taht kavgalarının sürdüğü dönemlerde aynı anda birden fazla iddia sahibi bulunduğundan bazı saltanat aralıkları örtüşür.
- Anadolu Selçuklu’nun sona eriş yılı için kaynaklar 1307 ile 1308 arasında değişir; sayfada 1308 kullanılmıştır.
- Malazgirt ve Miryokefalon için asker sayıları dönem kaynaklarında büyük fark gösterdiğinden bu sayfada hiçbir asker rakamı kullanılmamıştır.