epokta.

Tarih, grafiklerle · Teknoloji

Elektrik

1882 — bugün

İlk ticari santral 1882’de elli dokuz müşteriye elektrik verdi. Hanelerin neredeyse tamamına ulaşması aynı ülkede yetmiş sekiz yıl sürdü — ve dünyada iş hâlâ bitmedi: yedi yüz milyon kişi elektriksiz yaşıyor.

142yıl
59ilk müşteri
78yılda %99
~700milyon elektriksiz
%14rüzgâr ve güneş

01

1882 – 2024

Yüz kırk iki yılın dört perdesi

İlk perdede elektrik birkaç sokakla sınırlıdır. İkincisinde şehirler bağlanır, kırsal karanlıkta kalır. Üçüncüsünde devlet programı devreye girer. Dördüncüsü hâlâ sürüyor.

    02

    1907 – 1960

    Piyasa elli yılda yapamadı

    1930’da şehirlerde oran %85’ti, kırsalda %10’un altında. Kâr eden bir sektör elli yılda kırsala ulaşmamıştı. 1935’te başlayan devlet programı aynı işi on beş yılda yaptı — eğrideki en dik bölüm o.

    Elektriği olan hanelerin oranı

    Kesik çizgi kırsal programın başlangıcı. Bir noktanın üzerine gelin.

    Değerler Amerika Birleşik Devletleri içindir; bu ülke seçilmiştir çünkü kesintisiz ve uzun bir dizisi vardır. Bu bir dünya ortalaması değildir ve öyle okunmamalıdır: başka ülkelerin eğrisi onlarca yıl geride ya da ilerdedir. Noktalar arasındaki mesafe eşit değildir.

    Neden kırsal geç kaldı

    %10kırsal, 1930

    Seyrek nüfuslu bir bölgeye hat çekmenin maliyeti kişi başına çok yüksekti; özel şirketler için kârlı değildi.

    Bir teknolojinin ne zaman yayıldığı yalnızca ne zaman icat edildiğine bağlı değil — kimin ödeyeceğine de bağlı.

    03

    2024

    Yedi yüz milyon kişi

    Bir ülkede 1960’ta bitmiş sayılan iş, dünyada hâlâ sürüyor. Bugün elektriksiz yaşayanların yaklaşık %80’i tek bir bölgede: Sahra altı Afrika. Güney Asya’da aynı sayı yirmi yılda yarım milyardan altmış milyona indi.

    Elektriği olmayan nüfus

    Milyon kişi. Bir çubuğun üzerine gelin.

    Değerler uluslararası kuruluşların tahminleridir ve yöntem değişikliğiyle yıldan yıla birkaç puan oynayabilir. “Elektriği olmak” tanımı da tartışmalıdır: günde birkaç saat kesintili elektrik alan bir hane bazı sayımlarda bağlı sayılır. Bu yüzden gerçek sayı buradakinden yüksek olabilir.

    04

    2024

    Elektrik bir kaynak değil, bir taşıyıcı

    Elektriğin kendisi bir enerji kaynağı değil; başka kaynaklardan üretiliyor. Bugün üçte biri hâlâ kömürden geliyor. Rüzgâr ve güneşin payı %14 — yirmi yıl önce %1’in altındaydı.

    Dünya elektriğinin kaynakları

    Tek bir çubuk, altı parça. Bir parçanın üzerine gelin.

    Paylar dünya toplamı içindir ve yuvarlanmıştır; toplam yaklaşık yüzdür. Ülkeler arasındaki fark bu çubukta görünmez: bazı ülkelerde kömürün payı %70’in üzerinde, bazılarında sıfıra yakındır. Çubuk üretilen elektriği ölçer, tüketilen enerjiyi değil — ulaşım ve ısınmanın büyük bölümü hâlâ elektrik dışıdır.

    05

    Özet

    Rakamlarla bir teknoloji

    Sayfadaki bütün grafiklerin arkasında duran altı sayı.

    06

    Fotoğraflarla

    Sayfadaki grafiklerin anlattığı yılların görselleri. Sağa sola kaydırabilir ya da okları kullanabilirsiniz; dokunmadığınızda şerit kendi kendine ilerler. Bir görsele tıklayınca büyür.

    700.000.000

    Kişi, hâlâ

    Elektrik yüz kırk iki yıl önce bulundu ve bir ülkede altmış yılda herkese ulaştı. Dünyada aynı iş hâlâ sürüyor. Bir teknolojinin icat tarihi ile yaygınlaşma tarihi arasındaki mesafe, bu sitedeki en uzun mesafelerden biri.

    Üzerine kurulan ağ: İnternet →

    Kaynaklar ve yöntem

    • Hane oranları Amerika Birleşik Devletleri için resmî istatistiklerden gelir; bu ülke kesintisiz ve uzun bir dizisi olduğu için seçilmiştir. Bir dünya ortalaması değildir.
    • Elektriksiz nüfus değerleri uluslararası kuruluşların tahminleridir ve yöntem değişikliğiyle yıldan yıla birkaç puan oynayabilir.
    • “Elektriği olmak” tanımı tartışmalıdır: kesintili elektrik alan bir hane bazı sayımlarda bağlı sayılır, bu yüzden gerçek sayı daha yüksek olabilir.
    • Üretim kaynağı payları dünya toplamı içindir ve yuvarlanmıştır. Ülkeler arasındaki büyük farklar bu çubukta görünmez.
    • Kaynak çubuğu üretilen elektriği ölçer, tüketilen enerjiyi değil; ulaşım ve ısınmanın büyük bölümü hâlâ elektrik dışıdır.