epokta.

Tarih, grafiklerle · Savaşlar

Birinci Dünya Savaşı

1914 — 1918

Bu savaşın anlatısı hareket değil, hareketsizliktir: Batı Cephesi kurulduktan sonra dört yıl boyunca kayda değer biçimde oynamadı. Aşağıdaki sayfa muharebeleri anlatmıyor; cephelerin ne kadar açık kaldığını, kimin ne zaman girdiğini ve savaşın sonunda haritadan silinen dört devleti gösteriyor.

1.567gün
10cephe
~9,4milyon asker ölüsü
4sona eren imparatorluk
11.00ateşkes saati

01

Temmuz 1914 – Kasım 1918

Dört yılın dört perdesi

İlk beş ay orduların yürüdüğü tek dönemdir; Marne’den sonra hat donar. Sonraki iki buçuk yıl siperlerde geçer. 1917 iki devletin yer değiştirdiği yıldır: Amerika Birleşik Devletleri girer, Rusya çıkar. Kalan sekiz ay dört imparatorluğun sona erdiği süredir.

    02

    On harekât alanı

    Cepheler açıldı ve kapanmadı

    İkinci Dünya Savaşı’nda cepheler sırayla açılıp kapanır; burada çubukların çoğu üst üste biner ve savaşın sonuna kadar uzar. Batı Cephesi elli bir ay açık kaldı, Mezopotamya kırk yedi ay. Yalnızca iki cephe savaş bitmeden kapandı: Sırbistan ve Çanakkale.

    Cepheler ve açık kaldıkları dönem

    Çubuğun uzunluğu süreyi, konumu takvimdeki yerini gösterir. Bir çubuğun üzerine gelin.

    Bir cephenin kapanması çarpışmaların bitişidir, işgalin sona ermesi değildir. Süreler aya yuvarlanmıştır; açılış ve kapanış ayları kaynaklara göre bir ay oynayabilir.

    03

    1914 – 1917

    Bir hafta içinde altı büyük devlet

    Grafikteki ilk altı nokta neredeyse aynı yere düşüyor: 28 Temmuz ile 23 Ağustos 1914 arasında Avrupa’nın büyük devletlerinin hepsi savaşa girdi. Sonraki girişler yıllara yayıldı — Osmanlı Devleti üç ay, Amerika Birleşik Devletleri iki yıl sekiz ay sonra.

    Devletlerin savaşa giriş tarihleri

    Her nokta bir devletin savaşa girdiği tarih.

    Liste seçilmiştir: savaşa taraf olan otuzdan fazla devletin tamamı değil, cephelerin açılışını belirleyen on iki taraf gösterilmiştir. Tarih, o devlete karşı ya da o devlet tarafından yapılan ilk savaş ilanıdır.

    04

    Yalnızca asker

    Dört yılda dokuz milyon asker

    Bu grafik yalnızca asker ölülerini gösteriyor; sivil kayıplar ve savaşın son yılındaki salgın dışarıda. Osmanlı Devleti satırı sayfanın en geniş tahmin aralığına sahip: alt ve üst uç arasında iki kattan fazla fark var.

    Ülkelere göre tahmini asker ölüsü

    Milyon kişi. Bir çubuğun üzerine gelin: kaynakların verdiği aralık görünür.

    Bütün değerler tahmindir ve ~ ile işaretlenmiştir. Yalnızca asker ölüleri sayılmıştır: yaralılar, esirler ve sivil kayıplar dışarıdadır. Tablodaki aralık sütunu kaynaklar arasındaki farkı gösterir.

    Neden aralık veriliyor

    2,5katlık fark

    Osmanlı Devleti’nin asker ölüsü için verilen tahminler 325 bin ile 800 bin arasında değişiyor. Fark kayıt tutma imkânının savaş sırasında ortadan kalkmasından ve hastalık kaynaklı ölümlerin sayılıp sayılmamasından doğuyor.

    Bu yüzden sayfadaki bütün kayıp değerleri ~ ile işaretlendi ve tabloda tek bir sayı değil, aralık verildi.

    05

    1917 – 1922

    Dört ayrı yüzyılda kuruldular, aynı dört yılda bittiler

    Çubukların uzunlukları birbirini tutmuyor: biri altı yüz yirmi üç yıl, biri kırk yedi yıl sürdü. Asıl bilgi sağ uçlarında — dördü de beş yıllık bir aralığa düşüyor. Britanya satırı karşılaştırma içindir: aynı savaştan çıkıp seksen yıl daha sürdü.

    Savaşta sona eren imparatorluklar

    Çubuğun uzunluğu devletin ömrü, sağ ucu sona erdiği yıl.

    Kuruluş yılları tartışmalıdır ve kaynaklara göre değişir: Osmanlı için 1299, Rusya için imparatorluk unvanının alındığı 1721, Avusturya için 1804, Almanya için birleşmenin tamamlandığı 1871 alınmıştır. Avusturya 1867’den sonra Avusturya-Macaristan adını taşır.

    06

    Özet

    Rakamlarla savaş

    Sayfadaki bütün grafiklerin arkasında duran altı sayı.

    07

    Fotoğraflarla

    Sayfadaki grafiklerin anlattığı yılların görselleri. Sağa sola kaydırabilir ya da okları kullanabilirsiniz; dokunmadığınızda şerit kendi kendine ilerler. Bir görsele tıklayınca büyür.

    11.00

    11 Kasım 1918: on birinci ayın on birinci günü

    Ateşkes sabah beşte imzalandı ve altı saat sonra yürürlüğe girdi. Aradaki sürede cephede çarpışma sürdü. Savaşın kurduğu düzen yirmi yıl dayandı; bu sayfadaki cephelerin bir kısmı 1939’da yeniden açıldı.

    Yirmi yıl sonra: İkinci Dünya Savaşı →

    Kaynaklar ve yöntem

    • Kayıp değerleri yalnızca asker ölülerini kapsar; yaralılar, esirler ve sivil kayıplar dışarıdadır. Değerler yaygın kabul gören aralıkların ortasıdır, ~ ile işaretlenmiştir ve tabloda aralığın kendisi verilmiştir.
    • Osmanlı Devleti için verilen aralık sayfadaki en geniş aralıktır: kayıtların bir bölümü savaş sırasında yok olmuştur ve hastalık kaynaklı ölümlerin sayılıp sayılmadığı kaynağa göre değişir.
    • Cephe tarihleri harekâtların başlangıç ve bitişidir, işgal süreleri değildir. Süreler aya yuvarlanmıştır.
    • Savaşın süresi 28 Temmuz 1914 – 11 Kasım 1918 arası alınmıştır: ilk savaş ilanından ateşkesin yürürlüğe girdiği ana kadar 1.567 gün. Antlaşmalar 1919 ve 1923 arasında imzalanmıştır.
    • İmparatorlukların kuruluş yılları tartışmalıdır; grafikte kullanılan yıllar grafiğin altında tek tek belirtilmiştir.