Tarih, grafiklerle · Savaşlar
Birinci Dünya Savaşı
1914 — 1918
Bu savaşın anlatısı hareket değil, hareketsizliktir: Batı Cephesi kurulduktan sonra dört yıl boyunca kayda değer biçimde oynamadı. Aşağıdaki sayfa muharebeleri anlatmıyor; cephelerin ne kadar açık kaldığını, kimin ne zaman girdiğini ve savaşın sonunda haritadan silinen dört devleti gösteriyor.
01
Temmuz 1914 – Kasım 1918
Dört yılın dört perdesi
İlk beş ay orduların yürüdüğü tek dönemdir; Marne’den sonra hat donar. Sonraki iki buçuk yıl siperlerde geçer. 1917 iki devletin yer değiştirdiği yıldır: Amerika Birleşik Devletleri girer, Rusya çıkar. Kalan sekiz ay dört imparatorluğun sona erdiği süredir.
02
On harekât alanı
Cepheler açıldı ve kapanmadı
İkinci Dünya Savaşı’nda cepheler sırayla açılıp kapanır; burada çubukların çoğu üst üste biner ve savaşın sonuna kadar uzar. Batı Cephesi elli bir ay açık kaldı, Mezopotamya kırk yedi ay. Yalnızca iki cephe savaş bitmeden kapandı: Sırbistan ve Çanakkale.
Cepheler ve açık kaldıkları dönem
Çubuğun uzunluğu süreyi, konumu takvimdeki yerini gösterir. Bir çubuğun üzerine gelin.
03
1914 – 1917
Bir hafta içinde altı büyük devlet
Grafikteki ilk altı nokta neredeyse aynı yere düşüyor: 28 Temmuz ile 23 Ağustos 1914 arasında Avrupa’nın büyük devletlerinin hepsi savaşa girdi. Sonraki girişler yıllara yayıldı — Osmanlı Devleti üç ay, Amerika Birleşik Devletleri iki yıl sekiz ay sonra.
Devletlerin savaşa giriş tarihleri
Her nokta bir devletin savaşa girdiği tarih.
04
Yalnızca asker
Dört yılda dokuz milyon asker
Bu grafik yalnızca asker ölülerini gösteriyor; sivil kayıplar ve savaşın son yılındaki salgın dışarıda. Osmanlı Devleti satırı sayfanın en geniş tahmin aralığına sahip: alt ve üst uç arasında iki kattan fazla fark var.
05
1917 – 1922
Dört ayrı yüzyılda kuruldular, aynı dört yılda bittiler
Çubukların uzunlukları birbirini tutmuyor: biri altı yüz yirmi üç yıl, biri kırk yedi yıl sürdü. Asıl bilgi sağ uçlarında — dördü de beş yıllık bir aralığa düşüyor. Britanya satırı karşılaştırma içindir: aynı savaştan çıkıp seksen yıl daha sürdü.
Savaşta sona eren imparatorluklar
Çubuğun uzunluğu devletin ömrü, sağ ucu sona erdiği yıl.
06
Özet
Rakamlarla savaş
Sayfadaki bütün grafiklerin arkasında duran altı sayı.
07
Fotoğraflarla
Sayfadaki grafiklerin anlattığı yılların görselleri. Sağa sola kaydırabilir ya da okları kullanabilirsiniz; dokunmadığınızda şerit kendi kendine ilerler. Bir görsele tıklayınca büyür.
11.00
11 Kasım 1918: on birinci ayın on birinci günü
Ateşkes sabah beşte imzalandı ve altı saat sonra yürürlüğe girdi. Aradaki sürede cephede çarpışma sürdü. Savaşın kurduğu düzen yirmi yıl dayandı; bu sayfadaki cephelerin bir kısmı 1939’da yeniden açıldı.
Kaynaklar ve yöntem
- Kayıp değerleri yalnızca asker ölülerini kapsar; yaralılar, esirler ve sivil kayıplar dışarıdadır. Değerler yaygın kabul gören aralıkların ortasıdır, ~ ile işaretlenmiştir ve tabloda aralığın kendisi verilmiştir.
- Osmanlı Devleti için verilen aralık sayfadaki en geniş aralıktır: kayıtların bir bölümü savaş sırasında yok olmuştur ve hastalık kaynaklı ölümlerin sayılıp sayılmadığı kaynağa göre değişir.
- Cephe tarihleri harekâtların başlangıç ve bitişidir, işgal süreleri değildir. Süreler aya yuvarlanmıştır.
- Savaşın süresi 28 Temmuz 1914 – 11 Kasım 1918 arası alınmıştır: ilk savaş ilanından ateşkesin yürürlüğe girdiği ana kadar 1.567 gün. Antlaşmalar 1919 ve 1923 arasında imzalanmıştır.
- İmparatorlukların kuruluş yılları tartışmalıdır; grafikte kullanılan yıllar grafiğin altında tek tek belirtilmiştir.